Đưa âm nhạc cổ truyền vào học đường

Tại các nước tiên tiến trên thế giới, từ xa xưa người ta đã coi trọng vấn đề dạy nhạc trong học đường. Thường các cháu được học nhạc vỡ lòng từ những năm mẫu giáo và bài học đầu đời là những khúc dân ca hoặc bài hát tiêu biểu của mỗi dân tộc, mỗi nước. Thông qua âm nhạc, những hình ảnh đẹp, mối giao hảo tốt, hạnh phúc của những gia đình, khu phố… được khắc họa và lớn dần theo năm tháng trong trí óc trẻ thơ. Đến lớn, ở cấp trung học, cùng với âm nhạc cổ truyền, người ta còn chú trọng dạy cho học sinh quen dần với nhạc giao hưởng, vũ kịch để học sinh có thể hiểu ý nghĩa và tưởng tượng ra được những nét hay của âm nhạc cổ điển. Một thế hệ khán giả biết thưởng thức âm nhạc đã được đào tạo có bài bản ngay từ tấm bé. Và âm nhạc đối với họ là một phần tất yếu của đời sống văn hóa, tinh thần không thể thiếu được.

“Đất nước ta thon thả giọt đàn bầu”, điều đó cũng có nghĩa âm nhạc cổ truyền của dân tộc qua hình ảnh cây đàn bầu thân thương đã gắn liền với lịch sử đất nước theo dặm dài năm tháng.

Tuy chúng ta có quan tâm đến việc giáo dục âm nhạc cho học sinh, nhưng chưa mấy hiệu quả vì học sinh ngày nay học đàn qua mắt nhiều hơn qua tai và hầu như không được nghe thầy diễn tấu để bắt chước, để cảm nhận bài học bằng thính giác âm nhạc.

Vai trò của âm nhạc truyền thống chưa được nhìn nhận và phát huy đúng mức ngay trong đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp, thì trong các học đường không chuyên, trong giáo dục âm nhạc đại chúng nói chung khó mà hy vọng sự thể lại tươi sáng hơn. Cựu sinh viên nhạc viện còn chưa phân biệt được ca trù với chầu văn, thì hiện tượng các trí thức khoa học tự nhiên coi chèo với dân ca là một, lẫn lộn giữa làn điệu chèo với quan họ... đâu phải chuyện bịa đặt. Sẽ là lạc quan tếu nếu ta cố tin rằng nhạc cổ truyền vẫn giữ vị trí xứng đáng trong đời sống âm nhạc của con người thời điện tử. Ngày càng nhiều em bé chẳng biết đến những điệu hát “à ơi”, “ầu ơ” của mẹ về những thân cò lặn lội, về những nhớ thương ngọt ngào đã từng là bài học âm nhạc đầu tiên của rất nhiều nhạc sĩ Việt Nam thành đạt. Các bé lớn lên không phải giữa các câu vè, điệu hát đồng dao của những trò chơi dân gian cùng chúng bạn, mà đơn độc trong thứ âm thanh máy móc vô hồn vô cảm của các trò game online. Không biết đến những cuộc hát giao duyên giữa đất trời thiên nhiên, những cuộc tao ngộ giữa nghệ nhân đàn hát với khách thơ, hay những cuộc hòa tấu tài tử đầy ngẫu hứng..., tuổi mới lớn, tuổi trưởng thành đa phần đều đang tìm thấy thú vui âm nhạc trong một phát minh của thế kỷ XX: karaoke!

Ai cũng thấy cần đưa âm nhạc cổ truyền vào học đường - học đường chuyên nghiệp cũng như không chuyên ngành âm nhạc. Song, để nhạc truyền thống trở thành chương trình sống động hấp dẫn nơi học đường, trước hết phải đưa âm nhạc cổ truyền trở về với không gian sinh hoạt vốn có của nó, phải tìm ra hình thức phù hợp vừa học vừa chơi cho tuổi nhỏ, vừa học vừa thưởng thức cho tuổi lớn hơn, và nhất thiết phải trả lại cho con người đương đại tiếng nói âm nhạc đích thực của tổ tiên, kể từ tiếng mẹ ru, bài học âm nhạc đầu đời cho mỗi công dân tương lai của đất nước.

Nguyễn Thị Minh Châu