Với những con số trên, TS Nguyễn Đại Lai, Phó Vụ trưởng Vụ Chiến lược phát triển NH-NHNNVN cho rằng VN không thiếu NH về số lượng, mà có thể nói rằng người dân ta khá yên tâm khi… “ra phố, về bản là gặp NH”! Có lẽ nhờ đông đảo về mạng lưới mà các NHTM nội địa đã ở thế “thượng phong” về thị phần tín dụng, chiếm tỷ trọng trên 80%, các NH liên doanh và nước ngoài chia nhau phần còn lại.
Tuy nhiên, các NH liên doanh và nước ngoài cũng bắt đầu tăng tốc mạnh mẽ. So với cuối năm 2007, hết nửa đầu năm 2008, tài sản của khối NH này tăng trưởng khoảng 33% và dư nợ tăng gần 50%, lớn gấp nhiều lần tỷ lệ tương ứng của các NHTM VN. Điều đáng nói hơn là hầu hết các NH nước ngoài có mặt ở VN đều là những “đại gia” của thế giới như HSBC, Standard Chartered, ANZ, BNP Paribas, Deutsche Bank… Và tất nhiên, thế mạnh của những NH này là trình độ quản trị hiện đại, công nghệ cao, đa dạng về sản phẩm tiện ích, nhân sự chất lượng cao.
Theo lộ trình cam kết gia nhập WTO, từ ngày 1-1-2011 các NH nước ngoài tại VN sẽ bình đẳng với các NHTM nội địa. Tuy nhiên, chưa đến lúc đó, cùng với việc mở rộng mạng lưới chi nhánh và “đẻ” NH con, đến nay đã có 10 NHTM nội phải chấp nhận các NH ngoại trở thành cổ đông chiến lược. Mới đây HSBC và Standard Chartered đã nhận được giấy phép mở NH con 100% vốn nước ngoài tại VN! “Chiếc bánh” thị phần của các NH trong nước sẽ teo dần, đồng thời NH nội đang rơi vào cuộc cạnh tranh khốc liệt trong thế lép vế.
Có cạnh tranh mới có phát triển, đó là điều hiển nhiên. Nhưng NH VN sẽ phải làm gì để vơi bớt sự “trằn trọc”? TS Nguyễn Đại Lai cho rằng, không nên cho phép thành lập NH mới mà cần làm ngay việc cơ cấu lại nghiệp vụ, hiện đại và hợp lý hóa công nghệ, nhất thể hóa mạng thanh toán thành mạng thanh toán quốc gia, cân đối lại mạng lưới chi nhánh của các NH hiện hữu, xúc tiến nhanh việc cổ phần hóa các NHTM nhà nước làm cơ sở để hình thành một vài tập đoàn tài chính mạnh...
Một thực tế nữa là năng lực tài chính của các NH nội hiện rất thấp. Quy mô vốn tự có của các NHTM còn quá nhỏ, chỉ có một số ít NH có vốn trên 200 triệu USD, hoặc trang bị hệ thống NH lõi (core banking). Bên cạnh đó, cơ chế giám sát toàn bộ thị trường tiền tệ, phát hiện cảnh báo sớm… của NHNN vẫn còn hạn chế.
Do vậy, NH nên đa dạng dịch vụ sản phẩm để phân tán rủi ro. Hiện tại, các NHTM VN chỉ có khoảng vài trăm sản phẩm trong khi ở NH quốc tế là hàng ngàn! Đồng thời phải nâng tầm quản lý vĩ mô để ổn định nguồn vốn. Còn theo Phó Tổng Giám đốc Công ty Kiểm toán Ernst & Young Việt Nam Võ Tấn Hoàng Văn thì khung pháp lý về quản trị NH VN nên tiệm cận với chuẩn mực quốc tế, xóa dần khoảng cách về phương pháp luận, đồng thời các NHTM phải nghiêm túc áp dụng đầy đủ các quy định đó. Để đạt được “đẳng cấp” thế giới, ông Văn cho rằng các NHTM nội nên liên kết lại với nhau chứ không nên nhờ các NH ngoại “hà hơi”. Sự “chung lưng đấu cật” sẽ giúp các NH nội có thể hình thành được những NH đặc trưng.
HOÀNG LIÊM