Mạnh ai nấy làm
Tiến sĩ Nguyễn Minh Châu-Viện trưởng Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam nhận định: “ĐBSCL không thiếu trái cây ngon nhưng khó thu mua tập trung số lượng lớn theo các đơn đặt hàng của nước ngoài”. Tại ĐBSCL có những vùng trồng bưởi Năm Roi, bưởi Da Xanh, xoài… nhưng hầu như mạnh ai nấy làm trên diện tích canh tác nhỏ của hộ gia đình và ai cũng muốn giấu “bí quyết” riêng nên nếu cần mua 5-10 container trái cây có chất lượng thì khó tìm ra.
Một hạn chế khác khó vượt qua nhưng lại được các nước nhập khẩu trái cây rất quan tâm là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Khâu thu hoạch trái cây của chúng ta còn tụt hậu vài chục năm so với nhiều nước trong khu vực. Hiện tại, ĐBSCL chưa có đơn vị nào thực hiện đóng gói trái cây chuyên dụng, đạt tiêu chuẩn, tỷ lệ thất thoát cao, giảm phẩm cấp, chất lượng.
Một minh chứng cho cách làm ăn nhỏ lẻ theo tư duy tiểu nông của hầu hết nhà vườn ở ĐBSCL: Cách nay 3 năm, Tổ chức liên kết sản xuất và tiêu thụ trái cây an toàn khu vực sông Tiền (GAP sông Tiền) được thành lập. Đây là mô hình liên kết 4 nhà (nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học và nhà nước) của 6 tỉnh, thành: Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre, Long An, TP Hồ Chí Minh để hình thành khu vực sản xuất tập trung trái cây quy mô lớn, an toàn, chất lượng cao theo tiêu chuẩn quốc tế với giá thành cạnh tranh…
Đến nay, GAP Sông Tiền có 12 công ty sản xuất kinh doanh trái cây tham gia; thiết lập 3 điểm thu mua trái cây ở Đồng Tháp, TPHCM, liên kết tiêu thụ trái cây tại Trung Quốc, Pháp. Nhưng buồn thay, chỉ có 15 HTX sản xuất và kinh doanh trái cây, khoảng 20 nhà vườn tham gia trên diện tích quá ít ỏi so với 280.000ha cây ăn trái toàn vùng. Nguyên nhân chính vẫn do nông dân chưa thể thay đổi nhận thức, thói quen canh tác cũ…
Phải làm ăn theo kiểu mới
Tiến sĩ Nguyễn Minh Châu, Viện trưởng Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam nhìn nhận: “Từ trước đến nay, chúng tôi trăn trở về việc trái cây ĐBSCL rất ngon mà thiếu vùng chuyên canh lớn, chất lượng không ổn định, không đáp ứng yêu cầu thị trường. Để giải quyết vấn đề này không thể đứng riêng, mạnh ai nấy nói, mạnh ai nấy làm được. Chúng ta phải sản xuất tập trung, quy mô lớn”.
Trước mắt, theo ông Châu, các địa phương phải huy động nguồn vốn lập quy hoạch vùng chuyên canh cây ăn trái đặc sản và phải thực hiện tốt quy hoạch này. Mỗi tỉnh, thành chỉ cần quy hoạch một chủng loại trái cây đặc sản để phát triển trên quy mô thấp nhất là 3.000ha, nhưng phải làm hết sức bài bản để có được lượng sản phẩm lớn, chất lượng đồng nhất, đáp ứng nhu cầu thị trường, nhất là xuất khẩu…
Về phía nhà vườn phải liên kết, liên doanh (thông qua tổ hợp tác, HTX, công ty cổ phần), ứng dụng công nghệ tiên tiến trong sản xuất, nâng cao chất lượng, tăng khối lượng, giảm chi phí sản xuất, xây dựng thương hiệu. Doanh nghiệp, nhà vườn liên kết xây dựng chuỗi giá trị, phân phối, xây dựng thương hiệu mạnh, giảm chi phí hậu cần, xúc tiến thương mại và quan hệ khách hàng…
Tiến sĩ Võ Mai, Chủ tịch Hiệp hội cây ăn trái Việt Nam, cho rằng: “Nhiều nước trên thế giới, nhà vườn sở hữu vài chục ha đất nhưng họ vẫn phải liên kết lại để tăng thêm sức mạnh. Đằng này, Việt Nam từng hộ dân chỉ sở hữu vài công đất, nhiều lắm vài ha nên liên kết những người có cùng chủng loại cây trồng là yêu cầu bức thiết”.
Bình Đại