“Chốt kiểm tra” buông tay…
Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) TPHCM, từ năm 2000 đến năm 2004, Phạm Hoàng Sơn (đang bị cơ quan công an truy nã toàn quốc) đã trực tiếp hoặc nhờ người khác đứng tên thành lập 4 doanh nghiệp tư nhân: Lạc Hùng, Phương Tâm, Hoàng Giang, H.G và 3 Công ty TNHH (C&C, Tuấn Ngân, Thanh Nghĩa). Các doanh nghiệp này đều có chức năng gia công hàng may mặc, vì vậy Sơn dễ dàng ký được hợp đồng gia công quần áo với khách hàng nước ngoài để nhập vải vào Việt Nam.
Tuy nhiên, sau khi vải được nhập về, Sơn và đồng bọn không gia công mà đem tiêu thụ hết trong nước, sau đó “mượn” sản phẩm may mặc của Công ty TNHH Hương Thám (nhưng trên giấy tờ thể hiện là các doanh nghiệp trong đường dây buôn lậu của Sơn) làm thủ tục xuất trả hàng gia công với mục đích thanh khoản hợp đồng gia công với bên nước ngoài. Tổng cộng Sơn và đồng bọn nhập về Việt Nam 5.855.889m vải, trị giá theo khai báo hải quan là 4.153.636,629 USD. Theo Cục Hải quan TPHCM, nếu số vải trên được khai báo đúng mục đích là nhập về để bán thì số tiền thuế mà Sơn phải nộp lên đến hàng chục tỷ đồng (bao gồm thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng).
Sở dĩ việc buôn lậu vải của Sơn và đồng bọn có thể dễ dàng thực hiện trong một thời gian dài là do có sự tiếp tay của một số cá nhân nguyên là cán bộ, nhân viên hải quan. Dù các hợp đồng gia công của nhóm công ty do Sơn thành lập không có danh mục, số lượng, trị giá nguyên phụ liệu, vật tư nhập khẩu và nguyên phụ liệu, vật tư sản xuất trong nước để gia công; không có danh mục và trị giá thiết bị cho thuê, cho mượn hoặc tặng cho để phục vụ gia công; không có nhãn hiệu hàng hóa và tên gọi xuất xứ hàng hóa (đây là các điều kiện cơ bản để một hợp đồng gia công được mở theo quy định tại điều 12 Nghị định 57/1998/NĐ-CP ngày 31-7-1998 của Chính phủ) nhưng Mạnh Trọng Bắc, Đặng Anh Mỹ, Võ Văn Sinh, Cù Thị Võ (công tác tại Chi cục Hải quan quản lý hàng gia công – Cục Hải quan TPHCM); Trần Quốc Trị (nhân viên Hải quan cảng Kỳ Hà – Quảng Nam) vẫn cho mở hợp đồng gia công.
Chưa hết, dù trong hồ sơ của Công ty TNHH Tuấn Ngân không có đầy đủ giấy tờ hợp lệ nhưng các nhân viên mở tờ khai hải quan Trần Diễm Lan, Nguyễn Tiến Thành, Trần Đức Dũng, Nguyễn Ngọc Lưu, Phạm Thị Ngọc Thúy, Nguyễn Ánh Hồng vẫn cho đăng ký tờ khai. Việc làm này tạo điều kiện cho Sơn và đồng bọn nhập lậu vải, gây thất thoát số tiền thuế đặc biệt lớn của Nhà nước.
“Lọt lưới” khó hiểu
Hành vi của những cá nhân trên đã đủ yếu tố cấu thành tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”. Vào tháng 3-2006, Cơ quan Cảnh sát điều tra – Công an TPHCM đã khởi tố bị can và bắt tạm giam thời hạn 4 tháng đối với Bắc và Sinh. Tuy nhiên, hết thời hạn tạm giam, hai bị can này được tại ngoại và sau đó được đình chỉ điều tra, miễn truy cứu trách nhiệm hình sự.
Riêng Mỹ, Võ, Trị, Lan, Thành, Dũng, Lưu, Thúy Hồng không bị khởi tố. Theo lý giải trong cáo trạng, việc các cá nhân này không bị xử lý hình sự là do có sự chuyển biến tình hình(?!). Tại điều 30 Nghị định 12/2006/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Thương mại (có hiệu lực từ ngày 1-5-2006) nêu rằng hợp đồng gia công có thể có những điều khoản như quy định tại điều 12 Nghị định 57/1998/NĐ-CP, hành vi của các nhân viên hải quan liên quan trong vụ án này không còn nguy hiểm cho xã hội. Đây là lập luận rất khó hiểu.
Trên thực tế, hành vi của số cán bộ, nhân viên hải quan nêu trên đã hoàn thành trước khi Nghị định 12/2006/NĐ-CP ra đời và để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Theo nguyên tắc chung thì các văn bản pháp luật hành chính không có hiệu lực hồi tố và trong Nghị định 12/2006/NĐ-CP cũng không có điều khoản nào nói rằng nghị định này có hiệu lực hồi tố đối với các nội dung quy định trong Nghị định 57/1998/NĐ-CP.
Nhưng ở đây Nghị định 12/2006/NĐ-CP đã được “áp” hiệu lực hồi tố để cứu cán bộ, nhân viên hải quan. Kết quả là họ đã “lọt lưới” dù hành vi phạm tội của họ xảy ra trước khi nghị định này có hiệu lực, tạo nên sự hoài nghi trong dư luận. Vì vậy, để không bỏ lọt tội phạm, dư luận đang mong muốn các cơ quan tiến hành tố tụng điều tra, xét xử những cá nhân có sai phạm.
Thục Hân