IPhO 2008: Hội tụ những tên tuổi lớn
IPhO lần thứ 39 có sự tham gia của 85 quốc gia, vùng lãnh thổ, với 390 học sinh quốc tế; gần 280 cán bộ trưởng, phó đoàn, các thầy cô giáo là các chuyên gia vật lý hàng đầu thế giới. Có thể nói IPhO 2008 là một trong những kỳ Olympic có sự hội tụ của số quốc gia và vùng lãnh thổ nhiều nhất từ trước tới nay.
Thứ trưởng Bành Tiến Long cho biết: Trong dịp IPhO này, có nhiều nhà vật lý quốc tế và Việt kiều là những tên tuổi lớn trong làng vật lý thế giới như GS-TS Trần Thanh Vân (Đại học Paris), GS Trương Nguyên Trân (Đại học Bách khoa Paris), TS Nguyễn Thị Quê Hương (Đại học Marshall University, Hoa Kỳ), TS Phan Lê Kim (Đại học Twente, Hà Lan), GS Đàm Thanh Sơn (Đại học Washington - Seatle, Hoa Kỳ),... cùng về hội tụ, tham gia dịch và trình bày đề thi tại Hội đồng Quốc tế của IPhO 2008.
Đặc biệt, với tư cách nước chủ nhà, Việt Nam đã mời GS Friedman, người từng được giải Nobel về Vật lý năm 1990, đến giao lưu, nói chuyện với các thí sinh và nhà khoa học. Ông sẽ có buổi thuyết trình với các học sinh, sinh viên và nhà khoa học vào tối 25-7 về vật lý hạt nhân và vật lý vũ trụ. Với IPhO 2008, Việt Nam sẽ để lại dấu ấn như một diễn đàn sôi động và bổ ích về vật lý trên thế giới.
Đề thi: Gánh nặng đặt lên vai chủ nhà
Khác với kỳ thi Olympic Toán, nước chủ nhà Việt Nam chỉ phải đảm nhận nhiệm vụ tổ hợp và lựa chọn đề thi của các nước gửi đến; còn với IPhO 2008, trách nhiệm đặt lên vai các nhà vật lý Việt Nam nặng nề hơn nhiều: tự ra đề thi.
Ông Nguyễn Thế Khôi, thành viên Ban Tổ chức IPhO 2008, cho biết, yêu cầu số một của đề thi là chính xác, có nội dung khoa học, có khả năng đánh giá, phân loại học sinh tốt vì đây là cuộc thi có tính cạnh tranh rất cao, là cuộc so tài giữa các cá nhân xuất sắc. Ở góc độ khác, đề thi phải mới, chưa từng được sử dụng ở cuộc thi nào.
Bên cạnh phần thi lý thuyết, các thí sinh cũng phải làm bài thi thực hành nên việc đảm bảo mỗi thí sinh có một bộ thiết bị tương đương nhau, độ chính xác đồng đều tuyệt đối là một áp lực đối với nước chủ nhà.
“Một kỳ IPhO 2008 với những đòi hỏi khắt khe về khả năng thí nghiệm, thực hành cho thấy giáo dục Việt Nam đã khắc phục được một điểm yếu tồn tại trong nhiều năm là: giỏi về lý thuyết nhưng nhẹ về thực hành và khả năng thí nghiệm” - Thứ trưởng Bành Tiến Long tỏ ra lạc quan.
Theo lịch trình của IPhO 2008, sau khi Hội đồng Quốc tế bỏ phiếu tán thành đề thi, các trưởng đoàn sẽ phải dịch đề ra ngôn ngữ nước mình bởi theo quy chế của IPhO 2008, các thí sinh làm bài bằng ngôn ngữ mẹ đẻ.
Việc dịch đề này sẽ phải làm suốt đêm 21-7 để đảm bảo đề thi có mặt vào 8 giờ sáng 22-7, trước giờ làm bài thi lý thuyết khoảng 30 phút. Tiếp đó, ngày 23-7, Hội đồng Quốc tế sẽ họp phiên thứ 2 để thảo luận về bài thi thực nghiệm - do tính chất đặc thù nên bài thi thực nghiệm chỉ có thể được đóng góp, bổ sung chứ không có phương án thay thế...
Theo “bật mí” của ông Nguyễn Thế Khôi, việc làm đề do một nhóm các nhà khoa học vật lý hàng đầu Việt Nam đảm nhiệm với nguyên tắc số 1 là đảm bảo bí mật, không để đề thi lọt ra ngoài. Theo yêu cầu nghiêm ngặt của IPhO, những người làm đề cũng không được tham gia hoạt động luyện thi và huấn luyện đội tuyển.
Đội tuyển Việt Nam và áp lực “giữ màu” huy chương
Đội tuyển Việt Nam tham dự IPhO 2008 gồm 5 gương mặt đã từng quen thuộc trong kỳ thi Olympic châu Á 2008 vừa qua: Đỗ Hoàng Anh (lớp 12 chuyên Vật Lý Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, người đầu tiên có mặt trong đội tuyển Việt Nam tới 4 lần và đã đoạt HCB IPhO lần thứ 38 và 2 HCV Olympic Vật lý châu Á 2008); Nguyễn Tất Nghĩa (Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An, HCV IPhO lần thứ 38 và HCV Olympic Vật lý châu Á 2008); Nguyễn Đức Minh (Trường THPT Hà Nội - Amsterdam, HCB Vật lý châu Á); Huỳnh Như Toàn (Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, Đà Nẵng, giải nhất quốc gia lớp 11, giải nhì quốc gia lớp 12 và HCB châu Á); Trần Anh Vũ (Trường THPT dân lập Đào Duy Từ, Hà Nội, giải ba quốc gia năm lớp 11 và giải nhì quốc gia lớp 12).
TS Trần Văn Nghĩa, Phó trưởng ban Tổ chức IPhO 2008, nhấn mạnh, mong muốn của đoàn Việt Nam là đạt kết quả cao nhất. Tuy nhiên, cho dù là nước chủ nhà, chịu trách nhiệm ra đề thi nhưng đoàn Việt Nam chỉ có lợi thế duy nhất là nếp sinh hoạt, ăn uống không thay đổi nhiều.
Ngược lại, năm nay, đội tuyển Việt Nam còn chịu “thiệt thòi” khi những giáo sư, nhà khoa học đầu ngành Vật lý đều phải tập trung làm đề, không huấn luyện đội tuyển. Dù vậy, ngay trước kỳ thi, các thành viên đội tuyển tỏ ra khá thoải mái và tự tin.
Có lẽ, áp lực lớn nhất đối với chúng em là “giữ màu” huy chương - Nguyễn Tất Nghĩa, thành viên đội tuyển Olympic Vật lý Việt Nam, người từng đoạt HCV IPhO lần thứ 38, tâm sự.
VIỆT LAN